Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi2
Bugün Toplam73
Toplam Ziyaret1262471
HABER VİDEOLARI
M. Demirel Babacanoğlu
karaisalihaber@hotmail.com
ZİYA PAŞA VE TANZİMAT EDEBİYATINA DEĞİNME
16/05/2020

17 Mayıs1880, Ziya Paşa’nın ölüm yıldönümü. Mezarı, Adana’da kendi adıyla anılan parkta bulunmaktadır. Onu her yıl mezarı başında anıyordum/anıyorduk. Corona virüs girdi dünyaya. Mart 2020 başından beri de bizim ülkede eğlenip duruyor. Bu yüzden sokağa çıkma yasakları geldi. 65 yaş üstüyüm ya, neredeyse yasaklarla yaşıyorum. Bu nedenle onu mezarı başında anamıyorum.  O zaman evde anacağım. Kitap karıştır, geçmişi düşün bir yazı yaz, o yazıyla an.

Ben de öyle yapıyorum, işte o yazı:

Tanzimat Edebiyatı, batıya özentili edebiyat olarak nitelenmektedir. Kurucuları; Şinasi, Namık Kemal,  Ziya Paşa. Bu üçlünün oluşturduğu edebiyat girişimi, “Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa  Edebi Okulu” olarak anılmaktadır.

Onlara göre eski edebiyat yıkılmalı. Yerine  sosyal konuları titizlikle işleyen edebiyat oluşturulmalıdır. Türk Edebiyatı inkılâpçı bir nitelik kazanmalıdır. Eserler, herkesin anlayacağı bir dilde yazılmalıdır. Türkçe, yabancı sözcüklerden arıtılmalıdır. Ayrıca, edebiyata tiyatro, eleştiri, öyküler girmelidir… Böyle bir anlayış batı edebiyatına yaklaşımla eş değer tutulmaktadır!

Bu okulun girişimcileri her şeyden önce memleketçi, idealist yazarlardır. Sanat ürünlerini, memleketin sosyal yapılarına sunuyorlardı. Türk nazmında başarı sağlamışlardı.

Batısal biçimlemeler kullanıldı. Tiyatro, öykü türü yazılar yazıldı.  Şinasi’nin “Şair Evlenmesi” bu yapıtlardan biriydi. Bu girişimin geliştirilmesinde Recaizade Ekrem,  Adülhak Hamid, Samipaşazade Sezai önemli katkılarda bulundu. Böylece Tanzimat Edebiyatı en verimli çağına girmiş oldu.

 Namık Kemal, Ziya Paşa yönetimle anlaşamadıkları için yurt dışındaydılar. Tarihsel yerleri geziyorlardı. Dünyanın tiyatro merkezi olan 42 Tiyatrosuna, Westend’deki tiyatrolara gidiyorlardı. Müzikhollere giriyorlardı, konferanslar dinliyorlardı. Kafeşantan (içkili, çalgılı  kahvehane)’lara uğruyorlardı. İktisat, hukuk hocalarından dersler alıyorlardı. Yeni bilgiler ediniyorlardı. Londra’da Ali Suva’in Hürriyet gazetesinde yazıyorlardı. Kendilerini yetiştiriyorlardı…

Henri  Rochefort’un haftalık La Lantarne adlı mizah dergisinden (1868) büyük ölçüde yararlandılar. Ziya Paşa  bu dergiden aldığı bilgileri Osmanlı hiciv ustalarından edindiği bilgilerle birleştirerek yepyeni düzenleme (kompozisyon)’ler oluşturuyor. Söz konusu derginin  eleştirilerinden de etkileniyor. “Zafername” adlı  hiciv/eleştiri kitabını yazıyor. Bu kitapta  en çok Sadrazam Ali Paşa eleştiriliyor…

“Allah’a sığın şahsı halîmin gazabından/ Zirâ yumuşak huylu atın çiftesi pektir!”

Ziya Paşa Avrupa dönüşünde Nefi ve Sururi’nin hiciv önderliğinde kaleme aldığı hiciv yapıtı “Zafername”dir. Bu zamana dek hiciv dendi mi hakaret , kötü sözler anlaşılırdı. Paşa, biraz abartılı yazmasına karşın bunlara yüz vermedi.

Ziya Paşa, gününe göre  dilin arılaştırılmasına önem verdi; yerelleşmeyi öne çıkardı. Yapıtlarını halkın anlayacağı bir dille yazdı.

Çocuk eğitimine de büyük önem veren Paşa, Jean Jacques  Rousseau’un “Emil” adlı yapıtını (1870-71) Türkçeye çevirdi. Ancak 1956’da ülkemizde yayınlanabildi.

Batıyı, Doğuyu gezen/gören  Ziya Paşa, şu özlü  yazdı.

“Diyarı küfrü gezdim, beldeler, kâşaneler gördüm/ Dolaştım mülk-i İslâmı bütün viraneler gördüm.”

Eh, bugün de çok değişmiş değildir bu gidiş.

Dipnot: MDB, 16.05.2020, Adana// KAYNAK:  H. Fethi Gözler, Ziya Paşa, I. Bsk. 1987, Kültür Bakanlığı y., Ank.


 


 


 

 



275 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

YENİ YILDA İYİ ŞANSLAR - 31/12/2021
Memleketin birinde bir köy çok yoksulmuş. Ot bulup ot, ağaç bulup ağaç, taş bulup taş yiyorlarmış.
KUVAYİ MİLLİYECİ GAZİ YENİ ADANA - 24/12/2021
30 Ekim 1918 günü imzalanmıştı Mondros Anlaşması, 31 Ekim günü Mustafa Kemal geldi Adana’ya, Murat Palas Oteli’nde Liman Von Sanders Paşa’dan Yıldırım Orduları Grup Komutanlığını teslim aldı.
YUNUS EMRE’Yİ ANALIM - 13/12/2021
Ünesco , 2021 yılını “Yunus Emre Yılı” olarak duyurdu. Ona ilişkin yazıların yeterince yayınlandığı söylenemez. Ama biz Yunus Emre’yi analım, şiirlerine varalım.
JAPON ŞİİRİ - 07/12/2021
Ülkemizde Japon şiirlerine özenen yok değildir. Çokça da “haiku” biçemi üzerine örnekler veriyorlar. Japonlar, Çin şiiri etkisinde şiirlerini geliştirdiler. Klasik Japon şiirleri hece ölçüsüne dayanır. Beş yedili nazım düzeninde kurulmuş, uyaksızdırl
ESKİLERDEN BİR ANI SIKIÇ - 21/11/2021
Güney kentlerinin caddeleri yolları turunç ağaçlarıyla süslü, doludur. Nisan ayı gelince çiçeklerinin kokusu mest eder insanı. Hatta bu konuda, Adana’da “Portakal Çiçeği” konulu festival bile yapılıyordu. Pandemi nedeniyle yapılmaz oldu.
JAPONLAR'DA ÇAY KÜLTÜRÜ - 16/11/2021
Düziçi İlköğretmen Okulu üçüncü sınıfındayken okul tasar (proje) yarışması açmıştı. İkinci binanın arkasına yüzme havuzu yapılacaktı. Krokisini çizip, yazısını yazıp yarışmaya katılmıştım. Üçüncülük ödülü almıştım. “JAPON ŞİİRİ kitabını vermişlerdi
ATATÜRK’ÜN DÜNYAMIZDAN AYRILIŞ YILDÖNÜMÜ - 09/11/2021
Atatürk’ün dünyamızdan ayrılış yıl dönümünün 83 yılındayız. Dünyamızda O’nu tanımayın bilmeyen yoktur! Yalnızca bizim değil dünyanın takdirini kazanmıştır. Cumhuriyeti kurmuş, devrimler yapmıştır. Her insanın gönlünde aklında büyük insan Atatürkr, T
ÖĞRENCİLERİN ÇANTALARI - 01/11/2021
Her zaman dikkatimi çekmiştir öğrencilerin çantaları. Toplutaşıma otobüsüne iki öğrenci bindiler, oturacak yer yoktu yanımda ayakta durdular. Ben de ayaktayım. Emekli öğretmen olduğumu söyledim; gülümsediler.
CUMHURİYET ANLAMI YENİLİKLER - 28/10/2021
Cumhuriyetin kuruluşunun 98. yılındayız, kutlu olsun. Mutlu olsun ülkeye, herkese.
 Devamı
AlışSatış
Dolar13.392613.4463
Euro15.178615.2394